Karabiga kıyılarının biyolojik çeşitlilik bakımından önemi

M-17-Karabiga-HT01 Karabiga kıyıları Marmara Denizi’nin güney batısında, barındırdığı biyolojik çeşitlilik ile oldukça önemli bir doğal alan. Sınırlı olsa da bölgede farklı araştırmacılarca yapılan biyolojik çeşitlilik araştırmaları durumu net bir şekilde ortaya koydu. ÇOMÜ, ODTÜ-DBE ve SAD-AFAG araştırma yapan kurumlardan bazıları. Tüm araştırmalar aynı sonuca ulaşmaktadır; bu kıyılar özellikle batısında kalan 15 km. uzunluğundaki kayalık kıyılar ve bakir koylar başta Akdeniz foku olmak üzere kritik bir öneme sahiptir. Karabiga ve civar kıyıları ayrıca  tepeli karabatak, cüce karabatak, gökdoğan, üreyen ve kışlayan deniz kuşları, ötücüler ve ayrıca kıyı mağaralarındaki yarasalar gibi memeli hayvanlar bakımından son derece önemli yaşama ve üreme alanı.

Ancak alan 2014 öncesinde ilgili kurumlarca korunması gerektiğine dair plan notlarında hiç işlenmemiş. Durum böyle iken, SAD-AFAG alanda yapılması planlanan ve bölgedeki doğal yaşam alanlarını geri dönüşümsüz tahrip edecek olan bitişik nizam termik santral projelerinin etkilerini ortaya koymak üzere Eylül 2014’de bir saha çalışmaları başlattı. Aslında 1992 senesinden bu yana Marmara Denizi kıyılarında araştırmalar yapan ve farklı dönemlerde, önceden Karabiga kıyılarında da bulgulara sahip olan SAD, Eylül 2014’de elindeki verileri daha detaylandırma amacını güttü.

Bu çalışmalar sonucunda, ilginç şekilde önce (Aralık 2014) Karabiga kıyıları Yaban hayat Koruma ve Geliştirme Sahası olarak işaretlenmesine karşın, hemen sonra (Şubat 2015) bu statü alandan kaldırılmış ve önceden plan notları ve lejantında kıyılarında gösterilen Akdeniz foku işareti de kaldırılmıştır.

habitat.genel.kiyi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

H18_PLAN_20082014 H18_PLAN_16022015

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2014 Aralık (en üstte) ve 2015 Şubat dönemlerinde askıda yayınlanan Çevre Düzeni Planları. 2014 Aralık tarihinde 15 km.lik Karabiga-Aksaz arası kıyılarda Akdeniz foku yaşıyor görünürken, 2 ay sonra aniden aynı planda fok lejantı bölgeden kaldırıldı.
KUŞLAR, DENİZ VE KARAR MEMELİLERİ

Karabiga kıyıları biyolojik çeşitlilik güncel araştırmaları Eylül 2014’den itibaren Mart 2015’e kadar Sualtı Araştırmaları Derneği bünyesinde; SAD-AFAG, SAD-EKOG ve SAD-DEZKUŞ ihtisas grupları tarafından gerçekleştirildi. Deniz memelilerinden Şişeburun yunus ve Akdeniz fokunun yaşadığı ortaya koyuldu. Ayrıca kıyı mağaralarında yarasalar tespit edildi. Yarasa uzmanlarınca ileride yapılacak çalışmalarda video çekimlerinde tespit edilen yarasa tür/türleri teşhis edilebilecektir. Araştırmalar kapsamında bölgede avifauna araştırmaları da gerçekleştirildi. Deniz kuşları ve yırtıcılar başta olmak üzere kuşların bölgeyi yoğun olarak kullandığı anlaşıldı. Bölgedeki çalışmalarda Karabiga kıyılarında bizzat gözlenen ve görüntülenen kuş türleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Latince adı Türkçe adı Statü
 
Anatidae
1 Tadorna ferruginea Angıt R
Podicipediformes
2 Podiceps cristatus
3 Tachybaptus ruficollis Küçük batağan W
Pelecaniformes
4 Pelecanus onocratulus Ak pelikan M
5 Phalacrocorax carbo Karabatak W
6 Phalacrocorax aristotelis desmarestii Tepeli karabatak R
7 Microcarbo pygmeus Küçük karabatak R
Gaviiformes
8 Gavia arctica Kara boyunlu dalgıç W
Ciconiiformes
9 Ardea cinerea Gri balıkçıl R
10 Casmerodius albus Büyük ak balıkçıl R
11 Egretta garzetta Küçük ak balıkçıl R
12 Nyctycorax nytcycorax Gece balıkçılı R
Ralliformes
13 Fulica atra Sakarmeke S
14 Gallinula chloropus Su tavuğu R
Charadriiformes
15 Actitis hypoleucos Dere düdükçünü S
16 Larus michaellis Büyük gümüşi martı R
17 Larus cachinnans Hazar martısı W
18 Chroicocephalus ridibundus Karabaş martı S, M
19 Chlidonias niger Kara sumru S
20 Sterna sandwichensis Kara gagalı sumru S, W
Galliformes
21 Alectoris chukar Kınalı keklik R
Coraciiformes
22 Merops apiaster Arı kuşu S
23 Alcedo atthis Yalıçapkını R
Accipitriformes
24 Buteo buteo Şahin W
25 Buteo rufinus Kızılşahin R
26 Accipiter nisus Atmaca S, W
27 Circus aeroginosus Saz delicesi R
28 Aquila pomarina Küçük orman kartalı M
29 Circaetus gallicus Yılan kartalı S
Falconiformes
30 Falco tinnunculus Kerkenez R
31 Falco peregrinus Gökdoğan R
32 Falco eleonorae Kara doğan M
Columbiformes
33 Columba livia Kaya güvercini R
34 Streptopelia decaocto Kolyeli kumru R
Passeriformes
35 Corvus cornix Leş kargası R
36 Corvus corax Kuzgun R
37 Corvus monedula Küçük karga R
38 Monticola solitarius Mavi kaya ardıcı R
39 Saxicola rubetra Taşkuşu S
40 Turdus merula Karatavuk R
41 Lanius collurio Kızılsırtlı örümcek kuşu S
42 Oenanthe oenanthe Kuyrukkakan S
43 Phoenicurus ochruros Kara kızılkuyruk W
44 Motacilla alba Ak kuyruksallayan R
45 Hirundo rustica Kır kırlangıcı S
46 Muscicapa striata Benekli sinekkapan M
47 Parus major Büyük baştankara R
48 Parus ater Çam baştankarası R
49 Galerida cristata Tepeli toygar R
50 Passer domesticus Ev serçesi R
51 Emberiza calandra Tarla kirazkuşu S, M

Tablo-1 Karabiga kıyıları avifaunası (araştırma sırasında SAD-DEZKUŞ araştırmacıları tarafından gözlenen ve belgelenen türlerdir)

R: Yerli, tüm mevsimler bölgede kalıcı olarak bulunuyor (Resident)
W: Kışlayan tür (Wintering)
M: Göçmen tür, sadece ilk bahar ve/veya sonbahar göçlerinde bölgede geçit türü olarak bulunur. Durup beslenir veya bölgeden güvenle geçer (Migrant)
S: Yaz göçmeni, üreyen tür (Summer visitor)

DİĞER FAUNA

Karabiga Belde sınırları içinde Akdeniz foku ve deniz-kıyı kuşları dışında birçok canlının yaşadığı tespit edilmiştir. Bunlardan en önemlisi ve konuyla alakalı olan, Karabiga kayalık kıyılarında yer alan Akdeniz foku mağaralarında yaşayan yarasalar ile deniz dibinde görülen deniz eriştelerdir. İncelenen Akdeniz foku mağaralarından birinde oldukça çok sayıdan oluşan ve yavrularla birlikte büyük bir yarasa kolonisi gözlenmiş ve görüntülenmiştir. Bu canlılar mağara içinde en az rahatsızlıkla ve kuvvetli ışık kaynağı kullanmadan video kamera ile kayıt altına alınmıştır. Dalışlarda ise Karabiga ile Aksaz Köyü arasında kalan bakir kıyıların hemen yakınında ve açığında dipte tespit edilmiş ve görüntülenmiştir. Ayrıca uygun kayalık kıyılarda Akdeniz foku gözlemi için beklemeler sırasında gözlemcilerin çok yakınından çiftler halinde tilkiler gözlenmiştir. Bu da, fok mağaralarındaki yarasalarda olduğu gibi, alanın doğallığı ve hala yaban hayat için oldukça uygun bir habitat olduğunu gösteren diğer delillerdir.

FLORA

Kısıtlı süre de olsa, bölgede flora araştırması ve bitki örtüsünü oluşturan türlerin teşhis çalışması sonucunda karşılaşılan türler şunlardır;

  • Arbustus unedo (Ericaceae familyası, dağ çileği)
  • Pinus pinea (fıstık çamı)
  • Scrophulariaceae familyası, Veronica sp.
  • Erica manipuliflora (fundalık)
  • Cupressus sempervirens (selvi ağaçları)
  • Rubus canescens (Rosaceae familyası, böğürtlen)
  • Craeteagus monogyna (Rosaceae familyası, alıç)
  • Değişik maki türlerinden oluşan maki vejetasyonu
  • Verbascum sp. (Scrophulariaceae familyası, sığırkuyuğu türleri, büyük olasılıkla endemik)
  • Cichorium intybus (hindiba)
  • Compositacae familyası, Crepis sp.
  • Cruciferae familyası, Arabis sp.

Görülen ve belgelenen bitki türleri bundan çok daha fazla olup, bilahare daha detaylı bir flora (bitki örtüsü) araştırması icra edilecek yeni bilgiler bu rapora eklenecektir.

AKDENİZ FOKU GÖZLEMLERİ VE MAĞARA İÇİ TESPİTLERİ

Akdeniz fokunun Marmara Denizi’nde yaşadığı biliniyordu. Zira balıkçıların ve yerel halktan insanların gözlemleri ile bu sabitti. Ancak hala bazı şüphelerin olduğu ve bunun özellikle termik santral yatırımcıları ile bazı resmi kurum yetkilileri tarafından açıkca söylenmese bile gündeme getirildiği bilindiğinden SAD-AFAG Akdeniz foku ve yaşam alanlarına bu araştırmada özel olarak eğildi. Araştırma çalışmaları;

  • Karabiga kıyı şeridinde Akdeniz foku habitat incelemesi yaparak kıyıların uygun yaşam alanı olup olmadığına bakıldı, özellikle barınma ve üreme mağaraları incelendi
  • Karadan uygun noktalardan Akdeniz foku gözlendi ve fotoğraflama amaçlı ekipmanla çekimler yapıldı,
  • Tespit edilen potansiyel mağaralara infra-red ışık kaynaklı fotoğraf makineleri takılarak insan rahatsızlığı olmadan foklar izlendi. Fokların mağaralara girdiği esnada makineler otomatik olarak görüntüler aldı.

Akdeniz foku araştırmaları sırasında Kasım, Aralık 2014 ve Şubat 2015 tarihlerinde gerek mağara içi çalışan infra-red ışık kaynaklı fotoğraf makineleri ve gerekse bizzat SAD-AFAG araştırmacıları tarafından Karabiga kıyılarında farklı noktalarda birçok defa Akdeniz fokları görüldü ve görüntülendi. Bölgede Akdeniz fokunun barınmasına ve üremesine uygun mağaralar ve birçok çatlak-kovuk bulundu ve kayıtlara geçirildi. Bu mağara ve kovukların varlığı ve kullanıldıklarının ispatı bölgenin Türkiye’nin Önemli Fok Alanları’ndan (ÖFA) biri olduğunu bariz şekilde göstermiştir. Zaten 2012 tarihinde yayınlanan “Akdeniz Fokunun Türkiye’de Korunması Ulusal Eylem Planı” belgesinde Akdeniz foku Türkiye dağılımında Karabiga kıyıları aynen yer alıyordu. Son zamanlardaki Akdeniz foku çalışmaları (ÇOMÜ, ODTÜ-DBE ve SAD-AFAG tarafından yapılan) sadece önceki verilerin, yani malumun ilanı oldu. Bölgede yapılan SAD araştırmaları sırasında alınan video çekimlerinden yapılan kısa belgesel ile Akdeniz foku gözlem video kaydı aşağıdaki linklerde yer almaktadır;

.

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Karabiga ile Aksaz köyü arasında kalan yaklaşık 15 km. uzunluğundaki kıyı şeridi tüm Marmara Denizi’nde kalan son bakir kıyılardır. O yüzdendir ki, hala önemli deniz kuşları ciddi sayılarda bu kıyılarda görülmektedir. Bunlardan tepeli karabatak yaklşık 140 gibi bir popülasyonla temsil edilmektedir. Tepeli karabatakların arasında her gözlemde yavru ve gençler görüldüğünden ve tür daimi olarak bölgede yaşayan (yerli) bir tür olduğundan ürediği ve buranın bir üreme kolonisi barındırdığı kesindir.

Tilkiler ve yarasalar gibi kara memelileri yanısıra Şişe burunlu yunuslar düzenli olarak gözlenerek bölgenin memeliler bakımından da önemli olduğu aşikardır.

En kritik canlı olan Akdeniz foku ise bölgede sağlıklı bir kıyı habitatı boyunca yaşamını sürdürdüğü ispatlanmıştır. Bölgede daha önceden yapılan saha çalışmalarımızda balıkçılar ve yöre halkından elde edilen görüşmelere dayalı bilgiler ayrıca yavru Akdeniz foklarının da görüldüğünü işaret etmektedir. Daha detaylı bir çalışma yavru Akdeniz foklarını da ortaya çıkaracaktır. Alan önemli bir fok alanıdır. Bu ise, DKMP Genel Müdürlüğü’nün koordinasyonu altında toplanan Ulusal Fok Komitesi’nce ortaya koyulan ve kabul edilen Önemli Fok Alanı (ÖFA) kriterine girmektedir.

Sonuç olarak Karabiga Kıyıları kesinlikle “Yaban Hayatı Koruma Sahası” olmayı hak eden ve bu statüyü koruması gereken bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Aralık 2014 tarihinde kıyılarında Akdeniz foku simgesi gösterilen ve Yaban Hayatı Koruma Sahası (YHKS) olan Karabiga-Aksaz arası kıyılar, her nedense, özellikle Akdeniz foku bizzat görüntülenip basında yayınlanması ve raporlarımıza girmesi ardından ani bir kararla değiştirilmiş ve alan Yaban Hayatı Koruma Sahası statüsünden çıkarılmıştır.

Bu alelacele kararın son derece yanlış olduğu değerlendirilmekte olup, alanı doğal olarak korumaya yönelik olabilecek en güçlü statü olan YHKS statüsünün alana kazandırılması gerekmektedir. Akdeniz foku ve yarasalar ile tepeli karabataklar ve deniz altındaki deniz çayırları alandaki önemli türlerden sadece bazılarıdır. Alan barındırdığı tüm ekosistem özelliklerinden dolayı korunmalıdır. Bu hem ulusal mevzuatımız gereği hem de taraf olduğumuz Bern ve Barselona gibi Uluslararası Sözleşmeler gereğidir. Zira bu Sözleşmeler ile Türkiye nesli tehlike altında olan canlıları yaşam alanları ile birlikte koruma taahhüdü vermiştir. Bu doğal yaşam alanlarını koruyamayacak isek, bu Sözleşmelerden çekilmemiz gerektiği ya da gerçekten korunacak ise taraf olduğumuz Sözleşme gereklerinin layıkıyla yerine getirilmesi gerektiği mütalaa edilmektedir.

© 2015 SAD-AFAG

A36T7907 Firincik fokun gor yer Nisan 2014 1

A36T7918 Firincik-Şahmelek kiyilar 1 A36T7811 Şahmelek SAD AFAG dalgici magara sorveyi 1 A36T7739 KBG fok kiyi hab magara A36T8085 KBG fok hab-kiyilar EK001250 (c) SAD-AFAG 1aaa EK000502 (c) SAD-AFAG 1aaa EK001138 (c) SAD-AFAG aaa A36T7939 C.gallicus 1 A36T9798 KGB fok hab kiyilar 1 A36T9806 KGB P.aristotelis juv 1 A36T9815 KGB P.aristotelis 1

IMG_7312 (c) SAD-AFAG IMG_7314 (c) SAD-AFAG IMG_7318 (c) SAD-AFAG A36T1564 M-monachus Karabiga (c) SAD-AFAG COKIRAC 1 A36T1565 M_monachus Karabiga (c) SAD-AFAG COKIRAC 1 A36T1568 M_monachus Karabiga (c) SAD-AFAG COKIRAC 1 OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA